Trầm hương – linh khí trời đất

Tuy trầm hương có thể được tìm thấy ở nhiều nơi trên thế giới. Nhưng “trầm đất Nam” từ lâu đã nổi tiếng là có chất lượng tốt nhất, trữ lượng nhiều nhất… Cũng chỉ ở Việt Nam người ta mới tìm thấy được kỳ nam, loại trầm thượng đẳng nhất trong số các loại trầm hương.

Nam du tìm trầm

Trong sách “Lĩnh ngoại đại đáp”, chuyên ghi chép về việc buôn bán của các thương nhân Trung Quốc từ thời nhà Tống,  có viết như sau:

“Hàng của Giao Chỉ đem đến Khâm Châu buôn bán gồm có bạc, đồng, trầm hương, quang hương, ngà voi, sừng tê…”

Cùng nhiều nguồn sử học khác nhau và ý kiến của các chuyên gia, chúng ta có thể kết luận rằng: Ngay từ thời nhà Lý, nước ta đã có giao thương về trầm hương đối với Trung Quốc và các nước lân cận. Ví dụ như Nhật Bản và Ấn Độ. Thậm chí với cả các nước châu Âu. Giáo sĩ Alexandre de Rhodes, cha đẻ của chữ quốc ngữ, sau một thời gian dài nghiên cứu sâu sắc về đất Việt cũng đã nhấn mạnh: Trầm hương của nước Nam là loại tốt nhất. Và cũng chỉ ở nơi đây mới tìm được kỳ nam.

Trầm hương
Trầm hương Việt Nam có chất lượng tốt nhất Đông Nam Á

Trầm hương đất Nam đến từ đâu

Dân gian vẫn hay tuyền tai nhau rằng: Trầm hương là linh khí đất trời tụ hội, bay đến đậu trên thân cây dó bầu.

Kì thực, trầm hương là chất nhựa thơm do cây dó tự tiết ra để bảo vệ những tổn thương trên thân mình,, do mối mọt, thiên tai, thú rừng hay những tác động tiêu cực khác gây ra. Dần dần, phần thân có chất nhựa bao bọc sẽ mất đi mộc tính thông thường. Trở thành một khối rắn hoặc mềm, có các màu sắc từ đen tới xám. Người ta gọi đó là trầm hương.

Tại Việt Nam, quê hương của gỗ trầm chính là ở tỉnh Khánh Hòa. Người dân Việt vẫn lưu truyền câu ca dao như sau:

Khánh Hòa là xứ trầm hương

Non cao biển rộng người thương đi về

Hay

Cây quế Thiên Thai mọc ngoài khe đá

Trầm hương Vạn Giã hương tỏa sơn lâm

Trong Phủ biên tạp lục viết năm 1776, nhà sử học Lê Quý Đôn cũng từng nhận định: “Trầm hương xuất tự đầu núi các xã thuộc hai phủ Bình Khang và Diên Khánh xứ Quảng Nam (tức Khánh Hòa ngày nay) là tốt nhất. Xuất tự Phú Yên và Quy Nhơn là thứ hai”

Không chỉ nổi tiếng về chất lượng thượng đẳng, trầm hương nơi đây còn có cả một sự tích li kì đậm màu huyền bí về Thánh nữ Thiên Y A Na. Dân gian xưng tụng là Bà chúa Trầm hương.

Sự tích về nàng Thiên Y A Na

Câu chuyện về nàng Tiên nữ này được khắc trên văn bia ở tháp Poh Nagar. Do Lễ bộ Thượng thư Phan Thanh Giản soạn ngày mùng 5 tháng 5 năm Tự Đức thứ 9 (1857). Chuyện kể như sau:

Ngày xưa, tại núi Đại An, có đôi vợ chồng già làm nghề trồng dưa trên triền núi. Tuy lấy nhau đã lâu mà mãi không có nổi mụn con. Một ngày nọ, khi đi thu hoạch dưa, ông lão vô tình nhìn thấy một thiếu nữ nhỏ tuổi đùa chơi trên đồng ruộng. Thấy cô bé lanh lợi, thông minh, ông bà đem lòng yêu quý và nhận làm con nuôi.

Năm tháng thấm thoát trôi đi. Hôm ấy, trời mưa bão rất to. Cảnh vật âm u buồn bã. Thiếu nữ ra ngoài sân chơi. Nàng lấy 3 hòn đá to chồng lên nhau tạo thành một khối giả sơn rồi mang hoa lá cắm vào, lấy đó ngắm làm niềm vui.

Ông lão nhìn thấy, cho rằng không hợp phép tắc, nên đã rầy la nàng. Ai ngờ đâu hóa ra nàng chính là một Tiên nữ từ trên thiên cung xuống trần. Mượn hòn giả sơn kia ngắm nghía để vơi bớt nỗi nhớ bồng lai tiên cảnh. Bị cha nuôi quở trách, nàng buồn tủi. Bèn hóa thân thành một khúc gỗ trầm hương rồi gieo mình xuống sông, mặc cho sóng gió đưa đẩy.

Nữ thần trầm hương 

Khúc gỗ trôi ra biển, rồi tạt vào một vùng đất nọ. Người dân ở đó thấy khúc gỗ tỏa hương ngào ngạt, lấy làm hiếu kì, mới vây lại xem rồi toan tranh nhau mang về. Ai ngờ khúc gỗ trông rất nhỏ nhưng lại không ai nâng lên được. Vừa đúng lúc đó có đoàn người ngựa của Thái tử đi qua. Kì lạ thay, đúng lúc Thái tử chạm tay vào định nâng thử thì khúc gỗ lại trở nên nhẹ bẫng. Cho rằng hữu duyên, chàng liền mang về cung điện và trân trọng như một bảo vật.

Một đêm nọ, dưới ánh trăng, Thái tử tình cờ bắt gặp bóng dáng một mỹ nhân hiện ra từ khúc gỗ quý. Dung nhan xinh đẹp, phong thái cao quý. Chàng vừa gặp đã yêu, bèn xin phụ vương cho cưới nàng làm vợ. Đó chính là nàng Thiên Y A Na.

nu than tram huong
Đền thờ nữ thần Thiên Y A Na

Hai vợ chồng Thái tử sống với nhau rất hạnh phúc. Cho đến một hôm, nàng Thiên Y A Na mang lòng nhớ thương quê cũ. Nàng liền hóa thân trở lại thành khúc gỗ năm xưa, xuôi dòng về thăm cha mẹ nuôi. Tiếc thay, ông bà lão đã qua đời từ lâu. Nàng bồi hồi thương nhớ, sửa sang lại mộ phần hai người để phụng tự.

Thấy dân vùng này còn nhiều lạc hậu, lại nhớ ơn dưỡng dục của cha mẹ khi xưa, nàng bèn dạy dân trồng trọt, chăn nuôi, kéo sợi dệt vải. Lại ban cho dân vùng đó những cây gỗ quý, phảng phất mùi hương tao nhã thoát tục. Người đời gọi là trầm hương.

Đất trầm Khánh Hòa

Núi Đại An năm xưa chính là một ngọn núi thuộc địa phận huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa ngày nay. Người dân Khánh Hòa tôn xưng bà Thiên Y A Na là Thánh mẫu trầm hương. Họ còn cho rằng bà có 4 cây trầm hương đại thụ trấn giữ 4 phương tại đất này. Một ở Đồng Bò trấn phía Nam. Một ở Hòn Bà trấn phía Bắc. Một ở Hòn Dữ trấn phía Đông.

Tại đất Khánh Hòa cũng có những danh thắng gắn liền với sự tích về bà Thiên Y. Ví dụ như: Hòn Bà, Hòn Dữ, Suối Đổ, Suối Cát, Suối Ngổ… Đây cũng được coi là thánh địa của trầm hương, là đất của Bà. Người ta nói muốn tìm được trầm thì phải được Bà cho phép. Còn không thì dù có đứng ngay cạnh cây trầm cũng không cách nào biết được.

Ngoài ra, dân đi tìm trầm còn phải ăn chay 3 ngày, và trong miệng ngậm một thứ “ngải” (là loại thuốc đặc trị khí độc sơn lâm). Tương truyền: Những người đi quá lâu mà không thấy trầm, ngải trong miệng tan ra hết, phải hóa thành “cọp” nơi rừng núi. Do đó, những người đi tìm trầm ở đây trước khi vào rừng đều đến miếu Bà dâng hương, xin phước, xin lộc tìm được trầm hương để sớm ngày trở về đoàn tụ cùng gia đình.

Li kì chuyện “ngậm ngải tìm trầm”

Những người phu trầm không đi riêng lẻ mà thường đi thành đoàn khoảng 10 người. Trong đó một  “trưởng đoàn” giữ nhiệm vụ lãnh đạo. Khi một thành viên trong đoàn tìm được trầm sẽ  ngay lập tức báo cho những người còn lại để cùng khai thác. Phần lợi nhuận được chia theo thỏa thuận từ trước, thường là sẽ chia đều. Và người tìm ra trầm hương đầu tiên sẽ được hưởng nhiều hơn một chút.

tram huong
Gian nan ngậm ngải tìm trầm

Phu trầm kể lại rằng: Trầm hương là lộc của rừng. Thế nên nếu ai trúng mánh, gặp được trầm hay kỳ nam, thì đều phải san sẻ bớt lại cho những người khác để mọi người cùng hưởng. Hoặc trích một phần lợi nhuận để giúp đỡ các hoàn cảnh khó khăn. Bằng không, Bà Chúa trầm hương sẽ “thu lại” lộc. Dù có trúng mánh vài chục tỉ nhưng rất dễ tán gia bại sản sau đó.

Nghề đi tìm trầm cũng lắm gian nan. Mọi người truyền tai nhau những quy tắc “cấm kị” tuyệt đối không được phạm phải nếu không muốn bị thần linh trừng phạt. Ví dụ như phải ăn chay, không được gần gũi người khác giới. Hay không được “lỡ lời” và rất nhiều từ ngữ bắt buộc phải nói trại đi. Chẳng hạn gạo phải gọi là “mễ”, ly uống nước gọi là “lơi”, ăn gọi là “xóc”, cái võng gọi là “cái đưa”, đau bệnh phải nói là “se”, chết thì gọi là “trỗi”…

Tạm kết

Trầm hương là vật liệu quý. Tuy có giá trị kinh tế rất cao, nhưng nghề tìm trầm lại muôn vàn gian nan và nhiều hiểm nguy bất trắc rình rập. Đây cũng là một canh bạc, thậm chí sẽ phải đánh đổi bằng cả mạng sống.

Hiện nay, theo số liệu của hội trầm hương Việt Nam, diện tích trồng cây dó bầu trên cả nước vào khoảng gần 20.000 ha. Tuy nhiên không phải cây dó bầu nào cũng cho ra trầm hương. Và cũng phải mất từ 10 đến 15 năm để tạo ra trầm từ một cây dó đạt chuẩn. Nhu cầu nhiều và ngày càng tăng cao. Nhưng nguồn cung lại đang dần cạn kiệt. Bài toán đặt ra là phải làm sao để bảo vệ những rừng trầm, gìn giữ thứ “vàng của rừng” có chất lượng thượng hạng, được ca ngợi là “tốt nhất thế giới” của đất nước chúng ta.

Trả lời

Website này sử dụng Akismet để hạn chế spam. Tìm hiểu bình luận của bạn được duyệt như thế nào.